W warszawskim Muzeum Historii Polski właśnie została otwarta wystawa pod wiele mówiącym tytułem „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”. To podróż przez szarość czasów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, którą przez całe dekady barwili za pomocą dźwięków muzycy i współpracujący z nimi artyści innych dziedzin sztuki.

PRL w muzycznym zwierciadle

Ekspozycja została podzielona na rozdziały tematyczne. Reprezentują one etapy funkcjonowania PRLu, zachodzące w poszczególnych latach zjawiska społeczno-polityczne oraz rodzące się wraz z nimi (albo w odpowiedzi na nie) muzyczne trendy i gatunki. Dzięki temu wystawa „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle” nie jest prostą opowieścią o PRLowskich hitach, ale bardziej rozbudowaną opowieścią o Polsce (choć, jak wiemy dzięki Ciechowskiemu, czasem lepiej nie pytać).

Na powierzchni 1200 metrów zgromadzono ogromną liczbę eksponatów – zdjęć, maszynopisów, przedmiotów z muzeów i prywatnych kolekcji (m.in. oryginalny samochód Syrenka). Obok historycznej i kontekstowej narracji „na poważnie” ulokowano interaktywne zabawy dla dorosłych i dla dzieci. Część obiektów wypożyczyli sami artyści (jak np. oryginalna suknia Maryli Rodowicz z premierowego wykonania „Małgośki”). Co oczywiste, są także nagrania.

Ścieżka dźwiękowa dla całych dekad

Na samym początku wystawy zaglądamy do słynnej kawiarni Cafe Fogg założonej przez Mieczysława Fogga w 1945 roku. Jednym z eksponatów jest oryginalne pianino, które zostało znalezione przez artystę… w ruinach stolicy (podobnie jak reszta wyposażenia lokalu). Czeka na nas także gabinet cenzora, tak ważne miejsce peregrynacji artystów wielu dziedzin sztuki. Obecne są również media – jeden z „rozdziałów” tej opowieści podkreśla ogromną rolę radia, które powodowało, że pustoszały ulice, a później oczywiście telewizji. Opowieść o muzyce nie może obejść się bez tłoczni płyt, wreszcie scen klubów czy estrad większych i mniejszych festiwali. Ale nie tylko.

Muzyka z piwnicy?

Od przekroczenia progu wystawy rozglądałam się za jednym tematem. I jak wielka była moja satysfakcja, że znalazł on osobny, choć może nie najbardziej fortunnie nazwany rozdział: Piwnica. Do Piwnicy zostało sprowadzone całe wielkie, niezwykle ważne, gdy mówimy o latach funkcjonowania PRLu zjawisko – kabaret.

Piwnica Pod Baranami dała tytuł tej części wystawy, więc siłą rzeczy właśnie do Piwnicy trafił także mój najulubieńszy Kabaret Starszych Panów (z filmem „Upał”, o którym pisałam tutaj i oryginalnym szapoklakiem Jerzego Wasowskiego), Kabaret Olgi Lipińskiej, Kabaret Dudek, Wagabunda i kilka innych kabaretowych zjawisk.

Można tam zobaczyć fragmenty scenografii, bardzo fajnie zaprezentowane w specjalnych szufladkach zdjęcia i krótkie opisy. Można też pobawić się kabaretową garderobą. Cieszę się, że kabaret jako zjawisko znalazł tu swoje osobne miejsce – szczególnie, że zarówno pod względem piosenki, jak i roli w kontestowaniu peerelowskiej rzeczywistości był on przez wiele dekad bardzo ważny (cytaty z wielu kabaretowych utworów funkcjonują w polskim języku do dziś).

Co z tą kolejką?

Tytułowa „Kolejka” zaczerpnięta z przeboju Krystyny Prońko z tekstem Ernesta Brylla towarzyszy całej ekspozycji – wyznacza czas, opowiada o realiach, brzmi w głośnikach. Jest elementem, a nawet symbolem, który niezwykle mocno „skleił” się w świadomości wielu z nas z okresem PRLu.

Tak jak kolejka (zwana też „ogonkiem”) towarzyszyła obywatelom ówczesnej Polski na co dzień, tak muzyka była tłem i elementem codzienności wielu z nich. W czasach, gdy nie było internetu i serwisów streamingowych, w oczywisty sposób pojedyncze stacje radiowe czy telewizyjne kształtowały gusta mas. O ile przebrnęły przez cenzorskie pokoje i miały szansę dostać się do głównego nurtu.

Dla ucha i oka

Muzyka, mimo że ważna jako zjawisko kulturowe i społeczne, rzadko bywa traktowana poważnie przez muzea i inne instytucje. Zazwyczaj pojawia się ona w jakiejś formie na różnych ekspozycjach, ale rzadko bywa jej tematem (oczywiście poza instytucjami, które z muzyką są statutowo związane). W Muzeum Historii Polski „dostała” całą ogromną wystawę. I na pewno wystawa ta da dużo satysfakcji całym pokoleniom odwiedzających. Bo nie trzeba pamiętać ogonków, żeby znać przeboje z tamtych czasów.

Przedsięwzięcie jest dopracowane w każdym calu. Zarówno merytorycznie – przez czwórkę kuratorów: Krzysztofa Banacha, Marka Stremeckiego, Tomasza Toborka, Joannę Hübner-Wojciechowską, jak i wizualnie. Projektanci pięknie zaprezentowali ekspozycję, która mimo rozstrzału stylistycznego samego tematu otrzymała spójną i przyjazną dla oka całość. Bardzo spodobał mi się także cały design materiałów towarzyszących wystawie. Oraz to, że znajdują się na niej głównie analogowe, a nie cyfrowe eksponaty. Wystarczy nam dotykowych ekranów na co dzień – w Muzeum zdecydowanie wolę oglądać prawdziwe zdjęcia i przedmioty.

Co i Wam polecam.

Wystawa „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle” trwa od 3 września do 6 grudnia w Muzeum Historii Polski w Warszawie.

Informacje o biletach i godzinach otwarcia znajdziecie na stronie Muzeum – tutaj.